Kan Rotterdam ook overstromen? Risico’s en preventie

De Nederlandse angst voor water

Nederland kent die angst voor het water als geen ander. Onze geschiedenis is verweven met strijd tegen de zee en de rivieren. We hebben dijken gebouwd, polders drooggelegd. Rotterdam ligt prachtig, maar ligt ook deels onder zeeniveau. Dat feit alleen al zet een mens aan het denken. Hoe zeker zijn we eigenlijk van onze waterkeringen?

Je hoort vaak over de Deltawerken, die gigantische bescherming na de Watersnoodramp van 1953. Die werken zijn indrukwekkend. Ze beschermen een groot deel van ons land. Maar Rotterdam is bijzonder. Het is een stad met zoveel waterkanten en een gigantische haven. Hoe zit het daar specifiek met de veiligheid tegen hoogwater?

Rotterdam en het watermanagement

Rotterdam heeft een unieke positie. Het is de toegangspoort tot Europa, een stad waar de Rijn en de Maas samenkomen. Dit betekent dat je te maken hebt met drie soorten waterdruk. Je hebt de Noordzee die stuwt, je hebt de rivieren die water aanvoeren, en je hebt het lokale waterpeil in de stad zelf. Dit complexe samenspel vraagt om een ijzersterk watermanagement.

De gemeente en het waterschap investeren enorm in de beveiliging. Ze kijken continu naar de zwakke plekken in de verdediging. Het gaat niet alleen om de grote, zichtbare dijken langs de Nieuwe Maas. Ook de kades binnen de stad, de scheepswerven en de ondergrondse constructies moeten bestand zijn tegen extreem weer. De normen voor waterveiligheid in Nederland zijn extreem hoog. Ze zijn gebaseerd op de kans dat een bepaalde waterstand zich voordoet.

Wat zijn de risico’s voor de stad?

Wanneer we praten over overstromen in Rotterdam, moeten we verschillende scenario’s bekijken. Het is zelden één enkele oorzaak die de ramp veroorzaakt. Meestal is het een combinatie van factoren die het systeem onder druk zet. Dit zijn de belangrijkste bedreigingen waar men dagelijks mee bezig is:

• Zware storm vanuit de Noordzee: Een harde wind blaast het water op, een ‘opstuwing’. Dit drijft de waterstand in de rivieren en de haven omhoog.

• Extreme neerslag in het stroomgebied: Als het in Duitsland en België heel hard regent, komt er veel meer water via de Rijn en de Maas naar Rotterdam. Dit verhoogt de rivierafvoer.

• Zeespiegelstijging: Dit is de lange termijn bedreiging. Door klimaatverandering stijgt de zeespiegel gestaag. Dit zorgt ervoor dat de basislijn van het water hoger komt te liggen.

Het samenbrengen van een stormvloed en extreem hoog rivierwater is het meest zorgwekkende scenario. Dan staan de dijken en kades echt voor de zwaarste test.

VIDEO: Hoogheemraadschap van Rijnland

De bescherming: meer dan alleen dijken

Je denkt misschien meteen aan een hoge zandwal of een stenen muur, maar de bescherming van Rotterdam is veel gevarieerder. Ze gebruiken slimme, moderne oplossingen om jouw veiligheid te garanderen.

Kijk eens naar de Maeslantkering, een technisch wonder bij de Hoek van Holland. Deze gigantische beweegbare dam klapt dicht als het water te hoog wordt. Het is een sluitstuk in de Rotterdamse verdediging tegen de zee. Maar dat is slechts één onderdeel van het plan.

Binnen de stad zelf zijn er ook maatregelen genomen. Denk aan:

• Verhoging van kades: Op strategische plekken zijn kades aangepast om een hogere waterstand op te vangen.

• Pompinstallaties: Vooral in de laaggelegen polders rondom de stad zijn krachtige pompen essentieel. Zij voeren het regenwater af, zelfs als het oppervlaktewater hoog staat.

• Deltaprogramma Maesvlakte: Er wordt constant gewerkt aan het versterken van de zwakste schakels in het systeem, vaak op plekken die je dagelijks passeert zonder erbij stil te staan.

Deze maatregelen worden niet één keer aangelegd en dan vergeten. Nee, ze worden constant gemonitord en berekend op basis van de nieuwste klimaatmodellen. Ze passen de veiligheidsnormen aan, zodat de stad ook in 2050 en verder veilig blijft tegen de verwachte extremen. Al deze maatregelen vallen onder de verantwoordelijkheid van de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond.

Wat betekent dit voor jouw dagelijkse leven?

Het is belangrijk om te beseffen dat ‘overstromen’ niet meteen een apocalyptisch beeld hoeft te betekenen. Er is een verschil tussen een flinke plas water in een laag gelegen straat en een totale ramp waarbij wijken onder water lopen.

Rotterdam werkt aan ‘robuustheid’. Dit betekent dat ze niet alleen proberen de ramp te voorkomen, maar er ook voor zorgen dat als er toch water doorbreekt, de schade beperkt blijft. Dit heet ’terp-denken’ of ‘wateradaptatie’.

Stel je voor dat het water op een paar plekken toch doorbreekt. Dan wil je niet dat de vitale infrastructuur – de elektriciteit, het OV, de ziekenhuizen – direct uitvalt. Daarom zie je dat nieuwbouwprojecten in laaggelegen gebieden tegenwoordig vaak op verhoogde fundamenten staan. Men bouwt mee met het water, in plaats van er alleen maar tegen te vechten.

De kans op een grootschalige overstroming, zoals in het verleden in andere delen van de wereld is gezien, is door de investeringen en het strenge beleid heel klein. Maar nul is het nooit. Die realiteit accepteren, betekent dat je voorbereid moet zijn.

Hoe goed is Rotterdam voorbereid op de toekomst?

De uitdagingen veranderen door klimaatverandering. De kans op extreem hoge rivierafvoeren neemt toe. Ook de kans op langdurige, hevige regenval in de stad zelf groeit. Je merkt dit misschien al aan de straten die minder goed water afvoeren tijdens een ‘plensbui’. Om de stad hierop voor te bereiden, zijn infrastructurele aanpassingen nodig, wat soms leidt tot afsluitingen van wegen of tunnels.

Daarom ligt de focus steeds meer op ‘slim omgaan met water’. Denk aan het vergroenen van de stad. Meer groen in de wijk, parken die tijdelijk water kunnen opvangen, en waterpleinen die bij droog weer een speelplek zijn en bij hoog water een buffer vormen. Dit noemen ze ‘waterberging in de stad’. Dit helpt de druk op de dijken en riolering te verlichten.

Het is een doorlopend proces. De waterveiligheid van Rotterdam is geen afgevinkt lijstje; het is een levend systeem dat voortdurend meebeweegt met de dreigingen van buitenaf. Jouw gevoel van veiligheid wordt gedragen door duizenden kilometers aan slim waterbeheer.

*

Veelgestelde vragen over waterveiligheid in Rotterdam

Is de Maeslantkering altijd dicht bij hoog water?

Nee, de Maeslantkering gaat alleen dicht als de waterstand een vooraf ingestelde kritische hoogte bereikt, berekend op basis van de verwachte storm en rivierafvoer. Hij hoeft niet elke keer dicht als het heel hard waait.

Handige websites

Uitgelichte artikelen en bronnen over Kan Rotterdam ook overstromen? Risico’s en preventie voor jouw gemak.

• Klimaatadaptatie in Rijnmond-Drechtsteden – leren van buitendijks …

Hoe vaak wordt de veiligheid van de dijken in Rotterdam gecontroleerd?

De dijken en kades worden continu gemonitord door sensoren en regelmatig fysiek geïnspecteerd door waterschappen. De veiligheidseisen en de berekeningen worden elke paar jaar opnieuw bekeken en bijgesteld aan de hand van nieuwe klimaatgegevens.

Wat moet ik doen bij een lokaal wateroverlast in mijn straat?

Bij lokale overlast door hevige regenval, kijk je eerst naar de instructies van de gemeente. Bij ernstige dreiging voor jouw woning, zorg je dat je een noodpakket klaar hebt staan en volg je de adviezen van de hulpdiensten op. Dit is anders dan een echte overstroming door de rivier.